تبلیغات
دهسرخ - مصلی امام رضا(ع) و زمزم رضوی - امامزاده -

دهسرخ - مصلی امام رضا(ع) و زمزم رضوی - امامزاده -
تفریحی و زیارتی
نویسندگان
نظر سنجی
با نگاه كارشناسانۀ خود مارا در این نوشتار یاری كنید






نگاهی به مسیر مهاجرت امام رضا علیه السلام

از نیشابور به طوس ( قدمگاه و ده سرخ)

از قدیم الایام نکو داشت انسانهای بزرگ رسم بوده است . ارادتمندان آنها سعی کرده اند که یاد و نام و سرگذشتان را همیشه حفظ کنند.بسیاری از این بزرگان بعد مرگشان اسطوره شده و برای آنها کرامات و خوارق عادات قایل شده اند و اگر از انبیاء و امامان بگذریم که این افعال و اطوار از آنها معجزه بوده است. بسیاری از این کرامت هایی که به خصوص از عرفاء نوشته شده است، ساخته ذهن وخیال ارادتمندان آنها برای بزرگ جلوه دادن مرادشان بوده است.نمونه این کتابها را می توان مقامات احمد جام ژنده پیل و اسرارالتوحید در مقامات ابوسعید ابوالخیر نام برد. حتی بعضی از پیروان ادایان آسمانی و مذاهب نیز پیروان و امامان خود را تا حد خدا بالا برده اند که حضرت عیسی علیه السلام و حضرت علی علیه السلام نمونه آن می باشد .این اغراق منحصر به انبیاء و اولیاء و قدیسین نیست حتی بسیاری ازرهبران نهضت ها به اسطوره تبدیل شده اند ، نمونه آن را می توان ابوالمسلم خراسانی سردارعباسیان نام برد که حتی بعد از قتلش توسط منصور ، عده ایی از یارانش اعتقاد داشتند که اونموده است و به زودی از کوه رضوی ظهور خواهد کرد.شاه اسماعیل صفوی تا قبل از شکست از عثمانی درجنگ چالدران در نزد مریدانش اسطوره بود و تا حد خدایی بالا رفت . شهرت و محبوبیت بعضی از این بزرگان باعث شده که آنها متعلق به همه گردند. و ممکن است که برای آنها در جاهای مختلف قبری ساخته  و به زیارت آن بروند و یا اینکه چشمه یا درخت یا سنگ و شیئی را منسوب به اوکنند و برای آن تقدس قایل شوند . به عنوان نمونه می توان از امامان ، حضرت علی علیه السلام را نام برد که برای او در افغانستان مقبرهای ساخته اند. یا از اعوان و انصار او و یا امامزادگان در هر گوشه ایران چندین مضجع درست شده باشد . از عرفاً همین ابوسعید ابوالخیر درچند جای ایران گور جای دارد که یکی از آنها در روستای مهنه تربت حیدریه و دیگری در روستای گلبو پایین نیشابور به نام مهنک می باشد.در صورتی که قبر واقعی این عارف مشهور در مهنه ترکمنستان اکنون باقی و در منابع متقن نیز ذکر آن آمده است. از این گونه نمادها یکی هم قدمگاها می باشد، که احتمالاً سابقه دوری درتاریخ دارد . به عنوان مثال ابن بطوطه از قدمگاه حضرت آدم علیه السلام اینچنین نام می برد: « قدمگاه جای پای ما آدم برصخره بلند و سیاهی که در محوطه پهناوری واقع  است ؛ قرار دارد . جای پا در روی صخره به شکل یک فرو رفتگی نمودار است و طول آن یازده وجب می باشد . مردم چین در قدیم الایام محل انگشت ابهام و اطراف آن را بریده و باخود به معبدی که در شهر زیتون ( تسو- سونگ) واقع شده ،برده اند و از نواحی دوردست به زیارت آن می شتابند . روی صخره درهمان جای پا نه حفره تراشیده اند که زائرین کفار زر ویاقوت وجواهر در آن می گذارند فقرا که به مغازه خضر می رسند ازهم پیشی می جویند تا خود را زودتر به قدمگاه رسانیده ا، این نذرها راتصاحب کنند... الخ».[1]در ایران نیز وجود بسیاری از قدمگاهها ممکن است به قبل از اسلام برگردد و بعد از اینکه اسلام وارد آنجا شد ، صبغة اسلامی پیدا کرد . تعداد زیادی قدمگاه منسوب به حضرت علی علیه السلام درایران وجود دارد که شاید اگر آمارگیری شود بتوان به یک قانونمندی ازنظر باورشناسی این گونه زیارتگاه رسید. نمونه آن درزادگاه نویسنده این سطور کدکن وجود دارد بدین صورت که بر روی سنگی نشان پای انسان و سم است و گوسفندانی نمایان است ومردم معتقدند که این آثار ، رد پای حضرت علی و نشان سم دلدل و گوسفندان اوست. از موارد دیگر قدمگاهی درنزدیک تخت جمشید است که می گویند جای سم اسب حضرت علی علیه السلام است وبعضی از حجاری های دوره ساسانی کنار شیراز را هم چند تن از جهانگردان قرن هفده قدمگاه خوانده اند..[2]از همین نوع است اثر پای امام رضا علیه السلام بر روی سنگهایی در بعضی از قدمگاههای منسوب به او که رد در پای غیر متعارف برای بزرگ جلوه دادن ایشان بر روی سنگ حک شده است .نمونه این قدمگاهها درمسیر مهاجرت از مدینه به مرو وجود دارد که نمونه آن را می توان در ابرقوی یزد وامامزاده محمدمحروق و قدمگاه نیشابور و قدمگاه قبرستان قتلگاه مشهد وقدمگاهی در مرو شاهد آورد . قابل یادآوری است که این قدمگاههای منسوب به امام رضا علیه السلام - ظن قریب به یقین - محل اقامت امام رضا علیه السلام در آن محلها بوده است که ارادتمندان آن حضرت به افتخارحضورشان در آن مکان هابرای یادگاری وتبرک ، یادگاری گذاشته اند . تاجایی که در بعضی ازاین قدمگاهها رد دو پا بر روی سنگ تراشیده ونصب شده است واین بدین معنا نیست که حتماً امام رضا روی سنگ رفته و اثر پای ایشان بر آن نقش بسته است .

هدف از این مقدمه نیز بررسی دوقدمگاه از امام رضا علیه السلام در بین نیشابورتا طوس است که امام در هر دو مکان توقف داشته اند. دراولی به مناسبت توقف ایشان درمحلی به نام اسپریس یارباط سعد ، که قدمگاهی برای ایشان ساخته اند ودومی در روستایی به نام دهسرخ، که امام ظهر را در آنجا مانده وضو ساخته و نماز رابه پا داشته است .این در مکان رامحققان معاصر باهم خلط نموده اند ورسانه هاو بعضی از محققان دیگر اشتباه آنها رانیز تکرار کرده اند .بنابرایندر سطور آتی سعی شده هویت این دومکان بر اساس منابع تاریخی وباستانشناسی روشن شود. ونیز شمه ای ازراه مهاجرت امام از نیشابور به طوس بر اساس شواهد تاریخی بیان می گردد.

شیخ صدوق آورده :هنگامی که حضرت رضا علیه السلام ازنیشابور به طرف طوس روان بودند ،وارد روستای قریه الحمراء (دهسرخ)شدند« آنجناب عرض شد ظهر شده آیا نماز می  خوانید؟حضرت از مرکب فرود آمد وفرمود: آبی برایم بیاورید . گفتند : یا ابن رسول الله آبی باما نیست ، حضرت با دست خویش زمین را بسود ، آبی پدید آمد که خود واصحابش که با اوبودند ، بدان وضو ساختنند ». شیخ صدوق این اتفاق را از قول تمیم بن عبدالله قرشی که اواز پدرش و پدرش از احمد بن علی انصاری واو از عبدالسلام بن صالح هروی روایت کرده ،درکتاب عیون اخبار الرضا آورده است و سپس می گوید که :«آثار آن آب اکنون وتا این روزگارباقی است.» [3]درتأیید گفته شیخ صدوق باید گفت ک این چشمه به جهت قداست و برکتی که داشته است از همان زمان تاکنون باقی مانده است. ناصرالدین شاه درسفرنامه اش دربارة این چشمه می نویسد « الحال هشت زوج ملک را مشروب می نماید آب چشمه اش زمستان وتابستان گرم است مردم هر سال در آن جا قربانیها می کنند وهر کس مرضی داشته باشد ازبرکت امام رضا شفا می یابد. رعیتش بیست خانوار املاکش هشت زوجست .

[4]اضافه می شود که اکنون هنوز این چشمه دروسط روستای دهسرخ جاریست. ومردم از آن برای تبرّک وتیمّن وشفاء استفاده می کنند. این چشمه به مرور زمان در گودی افتاده ومردم برای حفاظت آن دورش را با آجر وسیمان به شکل خانه ای استوانه ایی برآورده اند ووسیله پلکانی می توان به سرچشمه رسید ونیز برای استفاده افراد ناتوان ، وسیله پمپی آب را به سطح آورده و لوله کشی کرده اند . درکنار این چشمه زمینی مسطح و برآورده درحدود پانصد متر مربع پوشیده از چمن وعلف است که مردم دهسرخ آن را تخت امام می خوانند و اعتقاد دارند که حضرت رضا علیه السلام نماز ظهر را در آنجا با اصحابش به پا داشتند.مردم این روستادر لیالی متبرکه و ایام عزاداری و اعیاد مذهبی در آنجا مراسمشان را برگزارمی کنند و به توزیع غذای نذری می پردازند . برای جلوگیری از ورود احشام و حیوانات به این مکان مقدس ، دور و بر آن را دیوار سنگی ونرده بر آورده اند. البته نگفته نماند که ممکن است در سخن شیخ صدوق اغراقی وجود داشته باشد زیرا این چشمه درمحلی واقع شده که احتمال چشمه ای از قبل بوده است و مسئله دیگر اینکه دهسرخ درمحل کوهستانی واقع شده است ودرهر گوشه آن چشمه ای واقع است وثالثاً مگر ممکن است که همراهان امام در این منطقه آب نداشته ویا اهالی روستای دهسرخ بدون آب بوده است . مگر اینکه این مسئله را اینطور توجیهه کنیم که امام قصد ظهور معجزه ای را داشته اند . که حدث بعیدی است . حدس ظن غالب این است که امام رضا علیه السلام که به دهسرخ رسیده ، درهمان چشمه وضو گرفته و در کنار آن که امروز به تخت امام است نمازخوانده اند و از آن زمان این چشمه و مصلای امام متبرک شده و مردم برای بالا بردن قداست چشمه ، آن را از معجزه های امام ذکر کرده اند . همچنان که درباره قدمگاهها آمد. به هر حال بدون شک امام رضا علیه السلام به این منطقه آمده و با آب چشمه وضو ونماز خوانده است . بنابراین چشمه مذکور برای ما نیز متبرک می  باشد وبجاست که از آن برای تبرک و تیمن وشفاء استفاده شود. حال برای اینکه به مشخص شدن هویّت دهسرخ و قدمگاه بپردازیم به سر قصه می رویم.

اولین محققی که به خلط قدمگاه بادهسرخ پرداخته است اعتماد السلطنه است . او درکتاب مطالع الشمس بر اساس نقلی که از یاقوت حموی در معجم البلدان که گوید» سرخک معناه بالفارسیه الاحمیر لأنَّ الکاف عندهم بمنزله التصغیر عند العرب و هی قرریه علی باب نیسابور ینسب الیها ابوحامد احمد بن عبدالرحمن النیسابوری السرخک الفقیه الحنفی ... توفی سنه 316».[5] چنین برداشت می کند که « قدمگاه در سوالف ایام سرخک نام داشت » است. [6] و سپس داستان شیخ صدوق را می آورد و استدلال می کندکه « از تطابق مفهوم حمراء وسرخه ویا سرخک را دلیل می شودبر اینکه قریه علی باب نیسابور درکلام یاقوت حموی نیز همین قدمگاه است ، نهایت آنکه به ملاحظه سیاق عبارت کتاب عیون که به عربی می نوشته است به تحت اللفظ ترجمه فرموده پس لاشک قریه حمراء و قریه سرخه درکلام این دوم مؤلف جلیل همین قریه قدمگاه است، الاّ آنکه ظاهراً مقارن نزول اجلال حضرت رضا علیه السلام به این منزل آبادی و سکونت اهالی درهمین نقطه مخصوصه بوده است که فعلاً بقعه قدمگاه و آب مزبور در آنجا واقع شد وبعدها آن آبادی و قریه خراب گردیده است و اهالی به قریه که حالا مسکن ایشان می باشد نقل نموده اند».همین نویسنده بعد از تحریر مطلع الشمس - گویا کسی به اوتذکر داده یا خود دریافته است - درحاشیه کتاب نوشته :« بعضی قریه حمراء یا قریه الحمره گفته و ده سرخ حالیه دانسته که فاصله آن تا شریف آباد بیش از یک میدان نیست ».[7] بعد از این مؤلف کتاب « تاریخ نیشابور شهر فیروزه » مرتکب اشتباهی بسیار فاحش شده هم درقرائت متن عربی یاقوت حموی درباره سرخک و هم به جهت تحریف در روایت شیخ صدوق . او می نویسد « قریه حمراء (سرخک) دیرینه که از آن به (علی باب) نیز یاد کرده اند امروز قدمگاه نامیده می شود».[8] بر اساس متن یاقوت که پیش ازاین آمد واژه عربی « علی باب نیسابور» به معنی « بر دروازة نیشابور » است، نه اینکه قدمگاه « علی باب» بوده است. او درجای دیگر از کتابش گفته شیخ صدوق را اینطور تحریف می کند که « شیخ صدوق نیز واژه حمراء سرخک » را به کار برده است و از آن پس نیز هر کس از آنجا یاد کرده به همان نام قدمگاه اشارت نموده است». [9] واضح است که حمراء معنی سرخک نمی دهد بلکه به معنی سرخ است وشیخ صدوق نیز واژه « قریه الحمراء» آورده است که به معنی « دهسرخ» می  باشد.[10] ذکر این نکته ضروری است که نویسنده محترم نیز نامی از دهسرخ می برد و می نویسد : « در نزدیکی مشهد نیز دهی به نام ده سرخ وجودداردکه در آن نیز چشمه ای استکه گویند از برکت قدوم امام پدید آمد». [11] نویسنده محترم که خود فرزند نیشابور است به خود زحمت نداده وجای آن را دقیق مشخص نکرده است . گویا همان حاشیه مطلع الشمس را نوشته است. این اشتباه فاحش نیز که « علی باب» نام قدیم قدمگاه بوده است، به لسان مردم راه یافته است وحتی رسانه ها نیز آن را منعکس کرده اند ، که به عنوان نمونه برنامه ای از قدمگاه چندی پیش از صدا و سیما مرکز خراسان نمایش داده شد که علاوه برخلط دهسرخ با قدمگاه ازآن به عنوان « علی باب» نام برده می شد.

 

http://www.imamrezatv.ir/sn/pages/id/1304




[ سه شنبه 28 تیر 1390 ] [ 10:39 ق.ظ ] [ محمد جمعه پور ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :

پیام شما در www.zamzamerazavi.ir

//pcjava.persiangig.ir/random/Mg60.js"> ; کد پخش زنده قیمت طلا